Wierzytelności

wobec

Instytucji finansowych
(banków lub firm pożyczkowych)

Rynek usług finansowych w Polsce od dłuższego już czasu notuje stałą dodatnią dynamikę wzrostu na poziomie od 5% do nawet 7,5% rok do roku. Jak wynika z danych BIK tylko w 2018 roku sprzedaż kredytów konsumenckich w ujęciu banków oraz spółdzielczych kas (SKOK) przekroczyła 83 mld złotych.

Bardzo dobrze wyglądają również statystyki usług pożyczkowych świadczonych przez popularne w Polsce firmy parabankowe. Najlepszy podmiot w tej branży osiągnął przychód roczny na poziomie 1,5 mld złotych.

Wobec stale utrzymującego się na wysokim poziomie zadłużenia polskich gospodarstw domowych utarło się przekonanie, że to właśnie instytucja finansowa występuje w roli wierzyciela, podczas gdy jej dłużnikiem jest konsument. Tymczasem okazuje się, że wprowadzone do polskiego porządku prawnego implementacje unijnych przepisów dotyczących rynku kredytów konsumenckich otwierają możliwość odwrócenia tych ról. Obecnie bowiem coraz częściej to właśnie banki i firmy pożyczkowe występują w roli dłużników.

Najlepszym przykładem takiej sytuacji jest art. 49 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, który to uprawnia kredytobiorcę do otrzymania proporcjonalnego zwrotu kosztów kredytu w sytuacji jego przedterminowej spłaty. Zapis ten szczególnie dotyczy prowizji pobieranej przez bank/firmę pożyczkową z chwilą zaciągania zobowiązania.

Taka interpretacja znajduje potwierdzenie w licznych orzeczeniach sądowych (m.in. wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 22.06.2017 r., sygn. akt III Ca 10/17, wyrok Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 11.01.2018 r., sygn. akt II Ca 795/17, wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 18 stycznia 2018 r., sygn. akt III Ca 1653/18) oraz we wspólnym stanowisku Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 19 maja 2016 r.

Wcześniejsza spłata kredytu nie jest jednak jedyną sytuacją, w której pożyczkodawca może wystąpić w roli dłużnika. Implementacja unijnych przepisów oraz zmiany w orzecznictwie niosą za sobą również poważne zmiany w podejściu do zagadnienia ochrony interesów konsumenta w starciach z instytucjami finansowymi. Okazuje się bowiem, że instytucja finansowa może wystąpić w roli dłużnika w sytuacji pobrania zbyt wysokiej prowizji za udzielenie kredytu. Na polskim rynku znane są przypadki pobierania prowizji w wysokości 80%, czy nawet 100% wartości zobowiązania. Taka postawa instytucji finansowych znajduje swoje odzwierciedlenie w wyrokach sądów, które coraz częściej decydują się uznać postanowienia umowne w zakresie tak wysokich prowizji za niedozwolone. To z kolei powoduje, iż instytucja finansowa z roli wierzyciela przechodzi do roli dłużnika.

Odrębnym argumentem stanowiącym na korzyść wierzytelności wobec instytucji finansowych jest wycena rynku kredytów i pożyczek konsumenckich. Wysokość prowizji pobieranych łącznie przez banki oraz firmy pożyczkowe szacuje się na kwotę 35 mld zł rocznie.

Przykłady wierzytelności konsumentów wobec instytucji finansowych:

- wierzytelność z tytułu rozliczenia kredytu konsumenckiego w sytuacji jego wcześniejszej spłaty – art. 49 w zw. z art. 52 ustawy o kredycie konsumenckim

- wierzytelność z tytułu naruszenia maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu – art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim

- wierzytelność z tytułu obowiązku rozliczenia kredytu (tzw. kredyt darmowy) – art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim

- wierzytelność z tytułu naruszenia obowiązku zwrotu opłat kredytowych w sytuacji, gdy nie doszło do wypłacenia pełnej kwoty kredytu – art. 28a ustawy o kredycie konsumenckim
wobec

towarzystw
ubezpieczeniowych

W praktyce ubezpieczeniowej od wielu lat istnieje problem zaniżania wysokości przyznawanych odszkodowań. Towarzystwa ubezpieczeniowe stawiają swój interes ekonomiczny ponad dobro osób poszkodowanych. Dzieje się tak nawet pomimo tego, że w ostatnich latach stawki składek ubezpieczeniowych zostały mocno urealnione (czyt. uległy znacznemu podwyższeniu). W eliminacji tego zjawiska nie pomagają interwen-cje organów nadzoru ubezpieczeniowego, czy to w osobie Rzecznika Finansowego czy też w osobie Komisji Nadzoru Finansowego. Nic nie wskazuje, aby sytuacja ta miała w przyszłości ulec zmianie. Osobom poszkodowanym, które nie zgadzają się ze stanowiskiem towarzystwa ubezpieczeniowego obecnie nie pozostaje nic innego jak dochodzenie swoich praw przed sądem, ewentualnie istnieje druga - coraz popularniejsza metoda - sprzedaż wierzytelności w drodze cesji na rzecz jednego z podmiotów profesjo-nalnych takich jak np. Automobilis Sp. z o.o.

W przypadku szkód na pojazdach, a takich jest zdecydowanie najwięcej - rozbieżności w wysokości należnych odszkodowań biorą się przede wszystkim z przyjętej metodolo-gii kosztorysowania. Towarzystwa ubezpieczeniowe bardzo często w treści kosztorysów - z zupełnie nieuzasadnionych powodów - stosują stawki cen części zamiennych zamiast oryginalnych. Zaniżane są również stawki cen za tzw. robociznę, które nie znajdują odzwierciedlenia w faktycznych stawkach stosowanych przez warsztaty samochodowe. Kolejnym „grzechem” towarzystw ubezpieczeniowych jest błędna kwalifikacja danego uszkodzenia pojazdu polegająca w szczególności na założeniu, że dany element można naprawić, a tymczasem - aby przywrócić pojazd do stanu sprzed wypadku - należałoby taki element po prostu wymienić na nowy. Towarzystwa ubezpieczeniowe stosują również często w sposób całkowicie dowolny system „zniżek” powodujących obniżenie faktycznej wartości pojazdu, co przekłada się na niższe odszkodowanie zwłaszcza w odniesieniu do szkód całkowitych.

Towarzystwa ubezpieczeniowe obniżają ponadto wysokość odszkodowań z tytułu wynajmu pojazdu zastępczego czy tez z tytułu kosztów holowania uszkodzonego pojazdu. Kwestionowany jest przez nich w szczególności okres, przez jaki osoba poszkodowana korzystała z samochodu zastępczego czy też stawka wynagrodzenia firmy świadczącej usługę holowania pojazdu.

Przedstawione praktyki towarzystw ubezpieczeniowych stanowią naruszenie zasady pełnego odszkodowania, która wprost wyrażona została w art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego. Pełna kompensacja (naprawienie szkody) powinna obejmować straty, które poszkodowa-ny poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Przykłady wierzytelności konsumentów wobec instytucji ubezpieczeniowych:

- wierzytelność z tytułu pokrycia kosztów naprawy pojazdu – art. 415 Kodeksu cywilnego, art. 19 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych

- wierzytelność z tytułu pokrycia kosztów wynajmu pojazdu zastępczego - art. 415 Kodeksu cywilnego, art. 19 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych

- wierzytelność z tytułu pokrycia kosztów holowania pojazdu - art. 415 Kodeksu cywilnego, art. 19 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych